Voorbeeldgebieden

Erasmusveld Den Haag

Erasmusveld vormt een uitloopgebied in het zuidwesten van de stad Den Haag en heeft een informeel en uniek karakter. Het gebied kent een gevarieerd grondgebruik, met veel groen en ruimte voor rust en ontspanning. Volkstuinen, sportvelden, oude (boeren)woningen en bedrijvigheid domineren het landschap. Met de ontwikkeling van de vinex-wijk Wateringse Veld biedt Erasmusveld potentieel voor nieuwe aanknopingspunten met de stad en een vernieuwende wijk met verschillende functies. Dat vraagt om een innovatieve aanpak. De afgelopen jaren is een geleidelijke transformatie naar een toonaangevende duurzame wijk ingezet. Dit past binnen de ambitie van Den Haag om in 2050 klimaatbestendig en CO2-neutraal te zijn. 

Doelstelling

Bij de ontwikkeling van Erasmusveld is het streven gericht op het sluiten van kringlopen voor het gebiedsgebonden (her)gebruik van energie, water en materialen. Om dit te bereiken is voorgesteld het beheer van energie, water en materialen (incl. afval) collectief en lokaal te organiseren volgens het triple R-principe van Reduce, Re-use & Recycle, met  een exploitatiemaatschappij waar bewoners aandeel in kunnen hebben. De bijzondere kosten en opbrengsten van deze duurzaamheidsmaatregelen worden ondergebracht in een aparte ‘Stromenexploitatie'. Deze stromenexploitatie is gericht op continuïteit en kan breder zijn dan het plangebied Erasmusveld. 

Betrokken partijen

De gemeente, ontwikkelaars, energieleveranciers, sportclubs, waterschappen en (toekomstige) bewoners hebben allen belang bij de realisatie van een duurzame wijk. Dit vraagt om een groot draagvlak: met betrokken en enthousiaste initiatiefnemers kan de kracht van de samenleving immers maximaal worden benut. Die partijen zijn er. De eigenaren van boerenhoeve de Rhijenhove hebben een plan voor enkele (energieneutrale) villa’s op het erf. In 2012 heeft de gemeente 26 kavels aangeboden aan particuliere en collectieve groepen om zelfbouw mogelijk te maken. Bouwfonds, eigenaar van een flink gebied in Erasmusveld, heeft voorgesteld om een windmolen in de wijk te plaatsen en de (her)ontwikkeling van sportcomplexen en ruim 340 woningen energieneutraal en betaalbaar te maken. Achterliggend idee is dat bewoners en andere belanghebbenden in de wijk aandeelhouder kunnen worden van deze windmolen. Panagro probeert een eerder voorgelegd plan voor ruim 250 woningen met een nieuwe partij te realiseren. Instituut Stroom en Stichting GroenLicht verkennen de mogelijkheid van een lokale Nutsvereniging.

Verloop project

Van het volledige verloop van het project is een verslag gemaakt dat u hier (koppeling in voegen) kunt lezen. Dat duurzame gebiedsontwikkeling met al haar betrokkenen niet altijd gemakkelijk verloopt, toont de wijk Erasmusveld. Het blijkt een moeilijke opgave om de topdown kaderstellende rol van de gemeente effectief af te stellen op de creativiteit en vindingrijkheid van onderop uit de samenleving. Door middel van de reviews heeft het Platform DGO geprobeerd een stimulerende impuls te geven aan de gebiedsontwikkeling in Erasmusveld. Bovendien wil het Platform hiermee bijdragen aan verdieping, verbreding en verspreiding van de kennis en ervaring rond de realisatie van duurzame gebiedsontwikkelingen in Nederland. 

Vraagstelling review

Voor de praktijk review zijn de volgende vragen geformuleerd:

1.       Wat is de meest effectieve ontwikkelingsstrategie om te komen tot een zo duurzaam mogelijke gebiedsontwikkeling?

2.       Wat is een effectieve rolverdeling tussen betrokken partijen. Hoe betrek je partijen die geen grondposities hebben maar die wel de doelen kunnen versterken?

3.       Wat zijn de eerste stappen in een gefaseerd proces om uit te komen op het sluiten van kringlopen. Welke concrete financieel-economische, juridische en organisatorische arrangementen zijn daarbij nodig?

Nabeschouwing

Het filmpje (rechts) toont een compilatie van de review Erasmusveld op 4 juni 2012. Een introductie bij de gebiedsontwikkeling van Erasmusveld vindt u hier. Daarnaast zijn de uitkomsten van de review vastgelegd in het verslag.

Voor de volgende drie onderwerpen zijn vervolgstappen beschreven:

1.       De uitstraling van het gebied kan op korte termijn verbeterd worden door het (ruimte geven aan lokale partijen voor het) organiseren van evenementen, zoals kunstmanifestaties of een maandelijkse markt. Hiervoor kan één prettig veld openbaar gemaakt worden.

2.       Onderzoek zinvolle coalities met de naaste omgeving, vul het programma aan met bovenwijkse voorzieningen, stimuleer stadslandbouw initiatieven.

3.       Stromen voor afval, energie, warmte en water starten: mogelijkheden liggen er bij de aansluiting van het buitenzwembad op geothermie, onderzoek de windmolen optie van Bouwfonds, start met zonneboilers en pv op bestaande gebouwen, zoals sportkantines.

 

Daarnaast zullen de verschillende partijen hun verantwoordelijkheid moeten nemen om een deelgebied-gewijze en gefaseerde ontwikkeling mogelijk te maken.